จากคดีดังที่มีการใช้สารพิษไซยาไนด์ในการฆาตกรรมทำให้มีหลายคนตระหนักและสนใจเกี่ยวกับสารพิษชนิดนี้ เภสัชขอใช้โอกาสนี้ให้ความรู้เกี่ยวกับสารพิษที่ชื่อว่า “ไซยาไนด์” เนื่องจากสารพิษชนิดนี้เรามีโอกาสที่จะสัมผัสและได้รับอันตรายจากสารพิษกลุ่มนี้ได้โดยไม่รู้ตัว
ไซยาไนด์คืออะไร
ไซยาไนด์เป็นสารเคมีชนิดหนึ่ง มีทั้งรูปแบบของแข็ง ของเหลว และแก๊ส สารกลุ่มนี้มีการนำมาใช้อย่างหลากหลายในอุตสาหกรรมพลาสติก อุตสาหกรรมการเคลือบสี เป็นส่วนผสมในยากำจัดศัตรูพืช ยาเบื่อหนู มีการปนเปื้อนออกมาจากท่อไอเสียรถยนต์ ควันบุหรี่ ฯลฯ ไซยาไนด์ จัดเป็นวัตถุอันตรายประเภทที่ 3 ตาม พ.ร.บ.วัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 ห้ามมีไว้ในครอบครองและจำหน่ายโดยไม่ได้รับอนุญาต แต่อย่างไรก็ดี ยังมีการนำสารพิษชนิดนี้มาใช้ในทางที่ผิดจนเกิดเป็นคดีฆาตกรรมขึ้นได้
ไซยาไนด์ในธรรมชาติ
ในธรรมชาติก็มีสารพิษกลุ่มไซยาไนด์แม้ไม่ได้เข้มข้นอันตรายเหมือนชนิดที่ได้จากการสังเคราะห์แต่ก็สามารถทำให้อันตรายถึงชีวิตได้หากได้รับในปริมาณมากและต่อเนื่องในระยะเวลานาน ไซยาไนด์มีอยู่พืชหลายชนิด เช่น เมล็ดแอปเปิ้ล เมล็ดอัลมอนด์ขม มันสำปะหลัง หน่อไม้ ขณะที่แมลงหลายชนิดก็สามารถสร้างไซยาไนด์ และปล่อยออกมาเพื่อใช้ป้องกันตัวเองจากศัตรูได้ เช่น ตะขาบ กิ้งกือ ผีเสื้อ แมลงปีกแข็ง ฯลฯ
อันตรายจากไซยาไนด์
ไซยาไนด์สามารถเข้าสู่ร่างกายได้หลายช่องทาง ทั้งการรับประทาน การสัมผัส และการหายใจสูดดมเข้าไป โอกาสที่เราจะได้รับไซยาไนด์ได้แก่ การปนเปื้อนของยาฆ่าแมลง ควันบุหรี่ การเผาไหม้ของสีเคลือบต่างๆเวลาเกิดอัคคีย์ภัย และการทานอาหารทีมีสารพิษโดยไม่ผ่านความร้อน
ไซยาไนด์มีความเป็นพิษสูงและออกฤทธิ์เร็วมาก หากได้รับเพียง 1 mg ต่อน้ำหนักตัว 1 kg ก็สามารถทำให้เสียชีวิตได้ในเวลาเพียง 10 นาที จนถึง 1 ชั่วโมง เมื่อเข้าสู่ร่างกายสารไซยาไนด์จะเข้าไปยับยั้งการหายใจระดับเซลล์ ทำให้เซลล์ไม่สามารถหายใจโดยใช้อ๊อกซิเจนได้ตามปกติ เกิดของเสียเป็นกรดแลคติค ทำให้เกิดภาวะเลือดเป็นกรด จนเซล์เกิดภาวะขาดออกซิเจนซึ่งส่งผลต่อสมองโดยตรง ทำให้มีอาการสับสน มึนงง ชักเกร็ง มีอาการต่อระบบหลอดเลือดและหัวใจทำให้หัวใจล้มเหลว ความดันโลหิตสูงและตามมาด้วยความดันตก และเสียชีวิตในที่สุด
การปฐมพยาบาลเบื้องต้น
- หากได้รับไซยาไนด์เข้าสู่ร่างกาย การดื่มน้ำหรือการพยายามอาเจียนเพื่อเอาสารพิษออกไม่ได้ช่วยลดอันตรายของไซยาไนด์ลงได้ ควรรีบนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลให้เร็วที่สุดเพื่อให้ออกซิเจนและยาต้านพิษ
- หากสัมผัสทางดวงตา ให้ใช้น้ำสะอาดล้างตาอย่างน้อย 10 นาที
- หากสูดดมอากาศที่มีไซยาไนด์ปนเปื้อน ควรออกจากพื้นที่บริเวณนั้นโดยเร็วที่สุด
- หากสัมผัสไซยาไนด์ให้รีบล้างทำความสะอาด และถอดเสื้อผ้าที่มีการปนเปื้อนสารพิษออก
- ผู้ป่วยหมดสติและมีภาวะหัวใจหยุดเต้นแนะนำให้ทำ CPR ปั๊มหัวใจโดยไม่เป่าปากเพื่อป้องกันสารพิษเข้าสู่ร่างกายผู้ปฐมพยาบาล
การป้องกันการได้รับสารพิษไซยาไนด์
- หากมีสารเคมีที่มีส่วนประกอบของไซยาไนด์อยู่ที่บ้าน แนะนำว่าให้เก็บสารไซยาไนด์ในที่มิดชิด ติดฉลากให้ชัดเจน เก็บแยกจากอาหาร เก็บให้ห่างจากมือเด็ก
- ผู้ที่ใช้ยาฆ่าแมลงกลุ่มที่มีสารไซยาไนด์ต้องสวมเครื่องป้องกัน หลังจากใช้เสร็จต้องรีบทำความสะอาดร่างกายในทันที
- ล้างผักผลไม้ให้สะอาดก่อนรับประทานทุกครั้ง เพราะอาจจะมียาฆ่าแมลงที่มีการปนเปื้อนสารไซยาไนด์
- หากทานอาหารที่มีสารไซยาไนด์เช่นหน่อไม้ มันสำปะหลังต้องปรุงให้สุก หรือพวกผลไม้เช่นแอปเปิ้ล เสาวรสให้นำส่วนเมล็ดที่มีสารพิษออก ไม่เคี้ยวหรือปั่นเมล็ด
หากใครมีข้อสงสัยเกี่ยวกับเรื่อง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ยา และปัญหาเรื่องสุขภาพ สามารถปรึกษาเภสัชกรออนไลน์ได้ที่ ปวด ป่วย อาย จาม "ถามMacy" เรายินดีให้คําปรึกษาทุกปัญหาสุขภาพ
- ปรึกษาง่าย ๆ ไม่ต้องโหลดแอป ได้ที่ https://telepharmacy.fascino.co.th/
- Facebook : https://m.me/fascinohealthcarethailand
- Line : https://lin.ee/3mHf2nZ
- โทร : 02-111-6999
อ่านอะไรต่อดี ?
ควันพิษจากสารเคมี ปฐมพยาบาลเบื้องต้นอย่างไร
รู้ไว้ปลอดภัยกว่า! ยานอนหลับ กับข้อควรระวังที่ต้องใส่ใจ
คลายสงสัย ทำไมไม่ควรกินยาพร้อมนม